Rehabilitimi i limfedemës

Çfarë është limfedema?

Limfedema është grumbullimi nën ind i lëngut të pasur me proteina, i cili shfaqet me ënjtje shpesh në krahë dhe këmbë e më rrallë në trung, si pasojë e prishjes së qarkullimit limfatik në trup për shkaqe të lindura ose të fituara.

Qëllimi kryesor i trajtimit është rritja e rrjedhjes së sistemit limfatik, për të parandaluar përkeqësimin e limfedemës dhe për të zvogëluar edemën ekzistuese.

Shkaqet

Limfedema primare shkaktohet nga mungesa e lindur ose anomalia e indit limfatik. Limfedema sekondare rrjedh nga një problem i zhvilluar më vonë në rrugët limfatike dhe haset më shpesh.

Ajo mund të zhvillohet në çdo lloj kanceri, pas operacionit ose pas radioterapisë. Shfaqet veçanërisht pas kancerit të gjirit, të prostatës dhe të pjesës së poshtme të barkut. Pas operacionit të gjirit, kur hiqen nyjet limfatike të sqetullës, shpeshtësia e zhvillimit të limfedemës është rreth 25%.

Madhësia e operacionit, numri i nyjeve limfatike të hequra dhe zbatimi i radioterapisë e rrisin rrezikun e limfedemës. Edhe dëmtime të vogla si goditje, gërvishtje-prerje, pickim insekti dhe infeksion në krah ose në këmbë mund të jenë shkak.

Simptomat

• Ndjesi shtrëngimi ose fryrjeje në krah apo në këmbë
• Dhimbje, rëndim, therje
• Ënjtje dhe skuqje
• Vështirësi në lëvizjen e krahut, të dorës ose të kyçit të këmbës
• Shtrëngim i orës, i unazës, i byzylykut ose i këpucëve
• Ndjesi tensioni në lëkurë, siklet dhe shqetësim

Nëse zhvillohet ngadalë, mund të mos vihet re pa u kryer matje. Kur dallohet me sy, mund të ketë arritur në një nivel që kërkon trajtim.

Mënyrat e mbrojtjes

• T'i kushtohet rëndësi çdo ënjtjeje dhe të konsultohet mjeku
• Krahu ose këmba të mbahet e pastër dhe të bëhet kujdes për lëkurën
• Të vihet hidratues pas banjës dhe gjatë ditës
• Të mos bëhet manikyr; kutikulat të shtyhen prapa
• Të shmanget çdo lloj presioni
• Të shmangen procedurat me presion si matja e tensionit dhe masazhi
• Të shmangen lëvizjet e përsëritura si fërkimi, tërheqja dhe shtytja me krahun ose këmbën në rrezik
• Në rast gërvishtjeje, çarjeje apo pickimi insekti, zona të lahet me sapun dhe të mbahet e pastër
• Të përdoret krem antibakterial
• Plaga e hapur të pastrohet dhe të mbulohet
• Në djegie të lehta, pas aplikimit të ftohtë, të lahet me sapun dhe ujë
• Të tregohet vigjilencë ndaj shenjave si skuqja, ënjtja, rritja e temperaturës, ndjeshmëria dhe ethet
• Krahu ose këmba të mbrohet nga djegia nga dielli
• Të përdoret krem mbrojtës nga dielli
• Enët e nxjerra nga furra të kapen me doreza mbrojtëse
• Të bëhet kujdes nga uji i vluar dhe nga avulli i mikrovalës
• Të mos bëhet fërkim i fortë me qese apo sfungjer gjatë banjës
• Të shmangen mjediset e nxehta si sauna dhe banjat termale
• Të mos bëhet vaksinim, matje tensioni apo marrje gjaku nga krahu në rrezik
• Të bëhet kujdes që elastikët e veshjeve të mos jenë të ngushtë

Çfarë duhet bërë nëse shfaqet ënjtje?

Duhet konsultuar menjëherë mjeku. Edhe nëse është përjetuar më parë, është e udhës të vlerësohet nga mjeku.

Diagnostikimi

Mënyra më e besueshme dhe më e thjeshtë është krahasimi i matjeve të perimetrit mes dy krahëve ose dy këmbëve. Në diagnostikim mund të përdoren edhe metoda imazherie si ultrasonografia doppler dhe limfoscintigrafia.

Trajtimi

Trajtimi i limfedemës kërkon kohë dhe durim, por rezultati është i suksesshëm. Nëse vihet re herët, trajtimi është më i shkurtër; nëse ekziston prej kohësh, do të zgjasë më shumë.

Qëllimi më i rëndësishëm i trajtimit është rritja e rrjedhjes së sistemit limfatik, për të parandaluar përkeqësimin e limfedemës dhe për të zvogëluar edemën ekzistuese. Parandalimi i kufizimeve të lëvizjes së nyjeve dhe i shfaqjes së infeksionit janë gjithashtu objektiva parësore. Sa më herët të vihet re dhe të fillojë trajtimi, aq më shumë rriten shanset e suksesit.

Metoda e trajtimit

Përputhja me trajtimin e planifikuar nga mjeku i fizioterapisë dhe rehabilitimit ndikon në suksesin e tij. Trajtimi mund të zgjasë më shumë se një muaj. Nëse nuk zbatohet saktë, suksesi nuk arrihet.

Qëllimi i trajtimit është zvogëlimi i ënjtjes dhe parandalimi i rishfaqjes së saj. Për këtë duhet bërë kujdes i duhur për lëkurën. Hidratuesi i përshtatshëm duhet aplikuar në krah ose në këmbë dy herë në ditë, në një drejtim të vetëm, nga poshtë lart.

Drenazhi limfatik manual është shumë i rëndësishëm në trajtim. Ai duhet kryer nga persona me përvojë dhe të trajnuar posaçërisht për këtë.

Faza tjetër është fashimi. Nëse dallimi i perimetrit është i madh (2–2,5 cm mes dy krahëve ose këmbëve), fillon trajtimi me fasha. Bëhet një aplikim shumështresor me fasha me shtrirje të shkurtër.

Kur dallimi i perimetrit bie brenda kufijve të dëshiruar, kalohet te veshja kompresive. Në trajtim përdoren gjithashtu pompat kompresive (pajisjet e kompresionit pneumatik) dhe ushtrimet. Ushtrimet duhet të kryhen patjetër edhe gjatë periudhës së ndjekjes e më pas, me qëllim mbrojtjeje.

Pasojat e mostrajtimit

Nëse nuk trajtohet, në krah ose në këmbë mund të zhvillohet infeksion ose mpiksje gjaku. Lëvizja e krahut ose e këmbës së ënjtur vështirësohet dhe me kohë shfaqet kufizim. Dhimbja, plagët dhe çarjet janë shqetësuese. Zgjedhja e veshjeve bëhet e vështirë. Mund të shfaqen probleme psikologjike. Pa trajtim, mundësia e përparimit është e lartë.