Lymphedema Rehabilitation

Lenfödem Nedir?

Lenfödem, vücuttaki lenf dolaşımının doğuştan veya sonradan çeşitli nedenlerle bozulması sonucu, sıklıkla kol ve bacaklarda nadiren de gövdede şişliklerle görülen, proteinden zengin sıvının doku altında birikimidir.

Lenfödemin artışını engellemek ve mevcut ödemin azalması amacıyla lenfatik sistem akışının arttırılmasının sağlanması tedavinin temel hedefidir.

Nedenleri

Primer lenfödem, lenf dokusunun doğumsal yokluğu ya da anormalliğinden oluşur. Sekonder lenfödem ise sonradan gelişen lenf yollarındaki sorundan kaynaklanır ve daha sık görülür.

Herhangi bir kanser tipinde, ameliyat veya ışın tedavisi sonrası gelişebilir. Özellikle meme, prostat ve alt karın bölge kanserleri sonrası ortaya çıkar. Meme ameliyatı sonrası koltuk altı lenf bezlerinin çıkarılması sonrası lenfödem gelişme sıklığı yaklaşık %25'tir.

Ameliyatın büyüklüğü, çıkarılan lenf bezi sayısı ve ışın tedavisi uygulanması lenfödem gelişme riskini artırır. Kola veya bacağa darbe, sıyrık-kesik, böcek ısırığı ve enfeksiyon gibi küçük yaralanmalar da neden olabilir.

Belirtileri

• Kolda veya bacakta sıkışma ya da dolgunluk hissi
• Ağrı, ağırlık, karıncalanma
• Şişlik ve kızarıklık
• Kol, el veya ayak bileğinde hareket zorluğu
• Saat, yüzük, bilezik ya da ayakkabının sıkması
• Deride gerginlik hissi, sıkıntı ve huzursuzluk

Yavaş gelişirse ölçüm yapılmadıkça fark edilmeyebilir. Gözle fark edildiğinde tedavi gereken düzeye ulaşmış olabilir.

Korunma Yöntemleri

• Her şişliği önemsemek ve doktora başvurmak
• Kol veya bacağı temiz tutmak, cilt bakımı yapmak
• Banyo sonrası ve gün içinde nemlendirici sürmek
• Manikür yaptırmamak; tırnak etlerini geri itmek
• Her türlü basınçtan korunmaya çalışmak
• Tansiyon ölçtürme, masaj gibi basınçlı uygulamalardan kaçınmak
• Riskli kol veya bacakla ovma, çekme, itme gibi tekrarlayıcı hareketlerden kaçınmak
• Ciltteki sıyrık, çizik, böcek ısırığı durumunda sabunla yıkayıp temiz tutmak
• Anti-bakteriyel krem kullanmak
• Açık yarayı temizleyip kapatmak
• Hafif yanıkta soğuk uygulama sonrası sabun ve su ile yıkamak
• Kızarıklık, şişlik, ısı artışı, duyarlılık ve ateş belirtilerine karşı uyanık olmak
• Kol veya bacağı güneş yanığından korumak
• Güneşten koruyucu krem kullanmak
• Fırında çıkan kapları koruyucu eldiven ile tutmak
• Kaynayan su ve mikrodalga fırından buharına dikkat etmek
• Banyoda keseleme, lifleme yapmamak
• Sauna, kaplıca gibi sıcak ortamlardan kaçınmak
• Riskli koldan aşı olmamak, tansiyon ölçtürülmemek, kan aldırmamak
• Giysilerin lastiklerinin sıkı olmamasına dikkat etmek

Şişlik Olursa Ne Yapılmalı?

Hemen doktora başvurulmalıdır. Daha önce yaşanmış olsa bile doktor tarafından değerlendirilmesi uygun olacaktır.

Tanı

En güvenilir ve basit yol, iki kol veya bacak arasındaki çevre ölçümlerini karşılaştırmaktır. Tanıda ayrıca doppler ultrasonografi ve lenf sintigrafisi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Tedavisi

Lenfödem tedavisi zaman ve sabır gerektirir ancak sonuç başarılıdır. Erken fark edilirse tedavi daha kısa, uzun süredir varsa daha uzun sürecektir.

Tedavinin en önemli hedefi, lenfödemin artışını engellemek ve mevcut ödemin azalması amacıyla lenfatik sistem akışının arttırılmasını sağlamaktır. Eklem hareket kısıtlılıklarını ve enfeksiyon oluşumunu önlemek de birincil hedeflerdir. Ne kadar erken fark edilir ve tedaviye başlanırsa, başarı şansı o kadar artar.

Tedavi Yöntemi

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon hekimi tarafından planlanan tedaviye uyum, tedavi başarısını etkiler. Tedavi bir aydan uzun sürebilir. Doğru uygulama yapılmazsa başarı sağlanamaz.

Tedavide amaç, şişliği indirmek ve tekrar oluşmasını önlemeye çalışmaktır. Bunun için doğru cilt bakımı yapılmalıdır. Kola veya bacağa uygun nemlendirici günde iki kez aşağıdan yukarı tek yönde uygulanmalıdır.

Elle yapılan lenf drenajı tedavide oldukça önemlidir. Lenf drenajı, bu konuda eğitim almış deneyimli kişilerce uygulanmalıdır.

Sonraki aşama bandajlamadır. Çevre farkı fazla ise (iki kol veya bacak arasında 2–2.5 cm) bandaj tedavisi başlanır. Kısa germeli bandaj ile çok katlı bir uygulama yapılır.

Çevre farkı istenen sınırlara indiğinde, basınç giysisine geçilir. Tedavide ayrıca basınç pompaları (pnömatik kompresyon cihazları) ve egzersizlerden yararlanılır. Egzersizler, takip döneminde ve sonrasında da koruyucu amaçlı mutlaka yapılmalıdır.

Tedavinin Etkileri

Tedavi edilmezse kolda veya bacakta enfeksiyon ya da pıhtı gelişebilir. Şişen kol veya bacağın hareketi zorlaşır, zamanla kısıtlılık olur. Ağrı, yara ve çatlaklar rahatsız edicidir. Kıyafet seçmek zorlaşır. Ruhsal sıkıntılar görülebilir. Tedavi edilmezse ilerleme olasılığı yüksektir.